• Sobota 14 lipca, godz. 21:30, Stary Sącz, Centrum Kultury i Sztuki im. Ady Sari •

W salonie Marii Leszczyńskiej: królowa i synowa

 

François Francoeur (1698–1787): Adagio i Rondeau z Sonaty g-moll op. 2 nr 6

François Colin de Blamont (1690–1760): Circé – Cantate à voix seule (Livre troisième, 1729)

 

Prélude (Très gravement)

Récitatif (Lentement) Sur un rocher désert

Air (Lentement) Cruel auteur des troubles de mon âme

Récitatif C’est ainsi qu’en regrets

Air (Marqué et vivement) Sa voix redoutable

Récitatif (Lentement) Dans le sein de la mort

Air (Légèrement) Ce n’est point par effort

Air (Gracieusement) Dans les champs

 

Michel Blavet (1700–1768): Aria en Rondeau L’Henriette z sonaty G-dur op. 2 nr 1

Jean Philippe Rameau (1683–1764): La Dauphine

Jean-Joseph Cassanea de Mondonville (1711–1772): Paratum cor meum (Pieces de clavecin avec voix et/ou violon op. 5)

Carl Friedrich Abel (1723–1787): Arpeggio d-moll (WKO 205)

Wilhelm Friedemann Bach (1710–1784): Polonaise d-moll

Johann Adolf Hasse (1699–1783): Quel vago seno – Cantata à voce sola con flauto obbligato

Recitative – Aria – Recitative accompagnato – Aria

Le Salon de la Paix

 

Myriam Arbouz – sopran

Ewa Chmielewska – skrzypce

Julien Feltrin – flet

Piotr Młynarczyk – viola da gamba

Katarzyna Tomczak-Feltrin – klawesyn, kierownictwo artystyczne

 

Koncerty Królowej (Concerts de la Reine) były jedną z najważniejszych in-stytucji muzycznych w osiemnastowiecznej Europie. Zainicjowane w roku 1725 przez żonę Ludwika XV królową Marię Leszczyńską, były organizowane nieprzerwanie przez czterdzieści lat. Odbywały się do trzech razy w tygo-dniu, przeważnie w apartamentach królowej w Wersalu (Le Salon de la Paix), ale również w pałacach w Marly, Fontainbleau czy Compiègne.

 

W roku 1747 syn pary królewskiej, delfin Francji Ludwik Ferdynand Burbon, pojął za żonę królewnę polską Marię Józefę Wettyn, córkę króla Polski, elek-tora saskiego Augusta III. Małżeństwo było zaaranżowane przez Maury-cego, przyrodniego brata Augusta III, który na dworze Ludwika XV był marszałkiem, dowódcą naczelnym armii francuskich. Projekt również go-rąco poparła oficjalna metresa króla, Madame de Pompadour. Maria Lesz-czyńska, której ojciec, król Stanisław Leszczyński, walczył o polską koronę z ojcem i dziadkiem Marii Józefy, nie była oczywiście entuzjastycznie na-stawiona do pomysłu tego mariażu. Obydwie kobiety nawiązały jednak z czasem ciepłą relację, a połączyła je wspólna pasja do muzyki.

 

Maria Leszczyńska miała dość tradycyjny gust, uwielbiała przede wszystkim muzykę francuską: Lully’ego, Destouche’a, Camprę. Wraz z pojawieniem się na dworze jej synowej, zwanej zdrobniale Pepą, program Koncertów Królowej wzbogaciły kompozycje w stylu włoskim i niemieckim, który Maria Józefa wchłonęła jako dziecko na drezdeńskim i warszawskim dworze Au-gusta III.

 

Dzisiejszy program prezentuje muzykę w guście Królowej i Synowej.

 

Organizacja i logistyka Koncertów Królowej wymagały ogromnych zasobów ludzkich i finansowych. Dwóch dyrektorów artystycznych, zwanych Surin-tendent de la Musique de la Chambre, zajmowało się doborem repertuaru,solistów, próbami, przygotowaniem partytur. Każdy z nich pracował przez sześć miesięcy w roku.

 

François Colin de Blamont pełnił tę funkcję z wielkim powodzeniem przezwiele lat. Jest on autorem wielu kantat, formy niezwykle popularnej na początku XVIII wieku. Circé do tekstu poety Jeana-Baptiste’a Rousseau jest jedną z najbardziej znanych i była trzykrotnie śpiewana podczas Concerts de la Reine.

 

W roku 1744 skrzypek i kompozytor François Francoeur objął stanowisko dyrektora artystycznego Koncertów Królowej po François Colinie de Bla-mont. Był członkiem orkiestry Academie Royale de Musique już w wieku 12 lat. Jest autorem wielu oper, które napisał wraz ze swoim wieloletnim współpracownikiem i przyjacielem François Rebelem.

 

Podczas Concerts de la Reine można było usłyszeć najlepszych wirtuozów epoki. Jednym z nich był flecista Michel Blavet. Aria z Sonaty G-dur jest muzycznym portretem córki Marii Leszczyńskiej i Ludwika XV, Henriette de France, która bardzo dobrze grała na wioli basowej i była uczennicą słyn-nego wirtuoza violi de gamba Jeana-Baptiste’a Forqueraya.

 

Utwór La Dauphine Jeana Phillippe’a Rameau był napisany na cześć Marii Józefy Wettyn z okazji jej ślubu z delfinem Francji w roku 1747. W tym okresie Rameau był pochłonięty komponowaniem oper i już od ponad dwu-dziestu lat nie pisał na klawesyn solo. La Dauphine jest prawdopodobnie ostatnim utworem klawesynowym tego kompozytora i jedynym, którego rękopis zachował się do naszych czasów.

 

W tym samym roku kompozytor i skrzypek Jean-Joseph Cassanea de Mon-donville poślubił słynną klawesynistkę Anne-Jeanne Boucon, uczennicę Ra-meau. Z tego okresu pochodzi też cykl utworów na klawesyn i głos lub skrzypce napisanych do tekstów psalmów. W przedmowie kompozytor wy-jaśnia, że przeznaczył je najpierw dla „śpiewającego klawesynisty” czy „śpiewaka, który sam sobie akompaniuje” i zaproponował partię skrzypiec dublującą partię wokalną dla tych, którzy nie czują się na siłach grać i śpie-wać jednocześnie… Mondonville pełnił szereg ważnych stanowisk na dworze królewskim i występował jako solista podczas Koncertów Królowej. Był au-torem wielu motetów, które cieszyły się ogromną popularnością m.in. pod-czas paryskich Concert Spirituel, których dyrekcję artystyczną objął w roku 1755.

 

Maria Józefa Saska miała szesnaście lat, kiedy poślubiła delfina Francji. Była wielką melomanką, z powodzeniem śpiewała i grała na klawesynie. Wycho-wała się w Dreźnie, jednym z najbardziej muzykalnych, kosmopolitycznych dworów Europy, gdzie dominowała fascynacja muzyką włoską. Królewna polska, która jako dziecko często towarzyszyła ojcu w podróżach do War-szawy, pobierała lekcje klawesynu u Wilhelma Friedmanna Bacha, najstar-szego syna Jana Sebastiana. Polonez d-moll pochodzi ze zbioru dwunastu polonezów napisanych przez tego kompozytora.

 

Carl Friedrich Abel był uczniem J. S. Bacha w szkole św. Tomasza w Lipsku,wirtuozem violi da gamba. W roku 1743 dzięki rekomendacji swojego mi-strza otrzymał stanowisko w słynnej orkiestrze na dworze drezdeńskim pod dyrekcją Johanna Adolfa Hassego. Abel reprezentuje jedno z ostatnich po-koleń kompozytorów piszących na violę da gamba, instrument, który w czasach Oświecenia został stopniowo wyparty przez wiolonczelę. Abel jest autorem wielu sonat na violę da gamba solo, z których pochodzi słynne Arpeggio d-moll.

Johann Adolf Hasse, kapelmistrz na dworze Augusta III w Dreźnie, kompo-zytor oper seria, kantat w stylu włoskim, mąż jednej z najsłynniejszych śpiewaczek operowych epoki Faustyny Bordoni, był idolem młodej Marii Józefy Saskiej. Delfina zamawiała jego najnowsze partytury i od czasu do czasu włączała jego kompozycje do programów Koncertów Królowej, które coraz częściej współorganizowała z Maria Leszczyńską. W roku 1750, na zaproszenie Marii Józefy, Hasse wraz z małżonką gościli w Wersalu, gdzie przyjęto ich iście po królewsku, oferując osobny apartament w pałacu.

W latach pięćdziesiątych XVIII wieku koncept Koncertów Królowej zaczyna być podejmowany przez innych członków rodziny królewskiej: delfina Fran-cji, córkę królowej Madame Victoire, arystokratów mieszkających w pałacu. Koncerty zaczynają mieć bardziej kameralny, intymny charakter, a sama królowa Maria Leszczyńska zaczyna powoli wycofywać się z ich patronatu. Niemniej jednak przez wiele lat instytucja Koncertów Królowej była jednym z najważniejszych elementów życia muzycznego i polityki kulturalnej na dworze Ludwika XV. Ich regularność i wystawność były wspaniałą plat-formą ekspresji dla wielu artystów i okazją do odkrywania nowych talentów oraz inspirowania do powstawania nowych dzieł muzycznych i teatralnych.

 

Katarzyna Tomczak-Feltrin