Muzyka na dworze biskupim w Kromieryżu

piątek 7 lipca, Stary Sącz, kościół św. Elżbiety, godz. 1930

Muzyka na dworze biskupim w Kromieryżu

Hélène Schmitt – skrzypce (Francja), Jörg-Andreas Bötticher – klawesyn (Szwajcaria)

Hélène Schmitt

 

Jörg Andreas Bötticher

Johann Heinrich Schmeltzer (1620–1680): Sonata VI in a (Sonatae Unarum Fidium, Wiedeń 1664)

Ignazio Albertini (1644–1685): Sonata X in e (Sonatinae XII Violino Solo, Wiedeń 1692)

Ferdinand Tobias Richter (1649–1711): Toccatina in d

Heinrich Ignaz Franz Biber (1644–1704): Sonata V in e (Sonate Violino Solo, Salzburg 1681)

***

Johann Joseph Vilsmayr (1663–1722): Prélude adagio (Artificius concentus pro camera, Salzburg 1715)

Heinrich Ignaz Franz Biber? Johann Heinrich Schmeltzer?: Sonata in A „Representativa” (ok. 1669)

Allegro – Nachtigal – Cucu – Frosch – Adagio – Allegro (Die Henne – der Hahn) – Presto – Adagio (Die Wachtel) – Die Katz – Musketier Marsch – Allemande

Johann Heinrich Schmeltzer: Sonata IV in D (Sonatae Unarum Fidium, Wiedeń 1664)

Alessandro Poglietti (?-1683): Il Rossignolo (Wiedeń 1676)

Georg Muffat (1653–1704): Sonata in D (Praga 1676)

Adagio – Allegro – Adagio – Allegro – Adagio

 

Hélène Schmitt – skrzypce

Jörg-Andreas Bötticher – klawesyn

 

Bogate zbiory muzykaliów pozostałe po kapeli biskupiej w Kromieryżu zawdzięczają swoje powstanie pochodzącemu z Kłodzka biskupowi Ołomuńca księciu Carlowi Lichtensteinowi-Castelcornowi. Obrany w roku 1664 biskupem największej w imperium Habsburgów diecezji, obejmującej całe Morawy, książę uczynił zniszczony w roku 1643 przez wojska szwedzkie Kromieryż swoją prywatną rezydencją, doprowadzając do odbudowy miasta i pałacu. Jego zespół muzyczny, który w XVII wieku nie miał sobie równych w całych Czechach, zaopatrywany był w repertuar pochodzący z Salzburga, Wiednia i Rzymu, obok oczywiście twórczości lokalnej, za którą odpowiedzialny był przede wszystkim kierujący kapelą Pavel Josof Vejvanovský.

Ilościowo niewielką, ale bardzo interesującą i historycznie istotną częścią tego repertuaru były utwory na skrzypce solo z towarzyszeniem basso continuo. Są to pochodzące z druków kompozycje dwóch najwybitniejszych skrzypków imperium, Johanna Heinricha Schmeltzera i Heinricha Ignaza Franza Bibera. Zatrudniony w Wiedniu Schmeltzer utrzymywał bliskie kontakty z księciem biskupem; w zachowanych listach mowa jest o dziełach dostarczanych dla kapeli w Kromieryżu. Wśród tych utworów, często wzmiankowanych w sposób opisowy, była być może słynna Sonata Representativa, zachowana w anonimowym rękopisie i dotychczas uważana za kompozycję Bibera. Sam Biber z kolei przez dwa lata był członkiem kapeli biskupiej, w której, co ciekawe, grał nie na skrzypcach, a na instrumentach basowych („Violin Bass” i viola da gamba). Kromieryż opuścił w niejasnych okolicznościach; wysłany w celu zakupu skrzypiec dla zespołu, uciekł do Salzburga, gdzie został muzykiem arcybiskupa Maximiliana Gandolpha i ostatecznie zyskał wielką sławę jako skrzypek i kompozytor; starając się jednak odzyskać łaskę poprzedniego patrona, regularnie wysyłał do Kromieryża swoje utwory. Do jego uczniów należał Johann Joseph Vilsmayr, autor zbioru wirtuozowskich sonat na skrzypce bez basso continuo. Z Salzburgiem był również związany jako organista w latach 1678–1690 Georg Muffat, wykształcony w Paryżu i Rzymie. Świadectwem jego pobytu w Pradze jest natomiast autograf Sonaty in D, datowany tamże na 2 lipca 1677 i zachowany w Kromieryżu (być może stanowił on prezent dla księcia biskupa). Utwór ten jest jedną z najbardziej śmiałych kompozycji swoich czasów; wykorzystuje nie tylko pełną wyrazu chromatykę, ale również zaawansowane modulacje enharmoniczne.

O życiu Alessandra Pogliettiego wiadomo bardzo niewiele; w szczególności nieznane jest jego pochodzenie (prawdopodobnie był Włochem, ale już Johann Gottfried Walther spekulował, że nazwisko mogło być pseudonimem). Notowany w Wiedniu od roku 1661, był organistą cesarskim i utrzymywał kontakty również z biskupem Ołomuńca. Zginął w czasie odsieczy wiedeńskiej w roku 1683. Wśród jego ekscentrycznych i wirtuozowskich utworów klawesynowych największą sławę zyskał cykl Il Rossignolo, zawierający utwory kontrapunktyczne oraz będące jego specjalnością kompozycje programowe, tu odnoszące się głównie do śpiewu słowika. Następcą Pogliettiego był Ferdinand Tobias Richter, autor nie tylko kompozycji klawiszowych, ale również oper, oratoriów i muzyki do jezuickich przedstawień szkolnych.

Starosądecki Festiwal Muzyki Dawnej organizowany jest od 1975 roku i stał się cenionym miejscem prezentacji najstarszej muzyki Europy w nowych opracowaniach i wykonaniu najsłynniejszych solistów i zespołów na świecie.